ندارد ؛ چنان كه در اين گونه موارد ، عملى نيز وجود ندارد كه تعبد در آن ممكن باشد . تفسير نيز هم‌چون اصول معارف است ؛ چه ، مطلوب در تفسير ، علم مبتنى بر فهم قطعى است ، نه گمان و احتمال . شيخ مفيد اين نكته را در چند جاى كتابش ، تصحيح الاعتقادات ، در ردّ شيوهء ابو جعفر ، ابن بابويه صدوق آورده است ؛ چه ، شيخ صدوق بيشتر معارف را براساس اخبار واحدى استوار ساخته است كه نه موجب علم هستند و نه عمل « 1 » ؛ در حالى كه اين گونه موارد نيازمند علم است و خبر واحد علم آور نيست . اعتبار خبر واحد هم تعبدى است و در مسائل غير عملى - كه از جملهء ابواب تكاليف نباشد - تعبد راه ندارد . ليك شيخ مفيد قدس سره اعتماد صدوق بر روايات را بدون ارزيابى و جداسازى صحيح و باطلِ آن ، ردّ كرده است ؛ نه مطلق عمل به خبر واحدى را كه ارزشمند باشد . او در مسألهء اراده و مشيت ، پس از ياد كرد سخن صدوق ، مىگويد : « سخن شيخ ابو جعفر رحمه الله در اين باب ، حاصلى ندارد و گفته‌هايش دچار اختلاف و تناقض مىباشد ؛ چرا كه به ظواهر احاديث متعارض عمل كرده و آنها را بررسى نكرده است تا سره از ناسره را جدا سازد و به مواردى كه حجت است ، عمل كند . هر كس در ديدگاه خود بر سخنان متعارض تكيه كند و پيرو راويان باشد ، سخنانش اين گونه ، سست است . » « 2 » وى در مسألهء قضا و قدر ، پس از اشاره به سخن صدوق مبنى بر نهى از كند و كاو در اين مسأله ، مىگويد : « ابو جعفر در اين باب بر احاديث شاذى اعتماد كرده است كه بر فرض صحت و ثبوت اسناد آن ، توجيه‌هايى دارد كه دانشمندان بدان آشنايند . او در اين باره سخن نتيجه بخشى نگفته و از آن‌جا كه مفهوم قضا را نشناخته است ،

--> ( 1 ) . بنگريد به سخن او دربارهء حديث نزول يك پارچهء قرآن به بيت معمور . ( مصنفات شيخ مفيد ، ج 5 ، ص 123 ) . ( 2 ) . مصنفات شيخ مفيد ، ج 5 ، ص 49 .